Tuna'ya kayıtsız kalmak

Vaktiyle şehri dairesel bir biçimde çevreleyen surların yıkılmasıyla açılan beş kilometrelik “Ring”, tarihi 'Suriçi'ni bugünkü 'İç Şehir'e (Innere Stadt) çeviren ve Viyana'nın hemen tüm önemli ve abidevî yapılarını sınırlayan bir bulvar.

Ring'in sınırları içinde nabız gibi atan İç Şehir ve kuzeyinde serazat akan Tuna Nehri birbirinden habersiz ve birbiriyle ilgisiz gibi. Üçbin kilometreye yaklaşan, on ülkeyi dolaşan yolculuğunda Tuna nehrine, Viyana kadar sırtını dönen bir şehir belki de yoktur.

Psikanaliz mağazası

Konakladığımız mekânda Freud'un komşusuyuz. İki sokak arkamız, Berggasse. Bu eğimli sokağın 19 numaralı binasının ikinci katındaki daire, Freud'un yaklaşık yarım asır boyunca ailesiyle yaşadığı, Çarşamba toplantılarını düzenlediği, analizanlarını kabul ettiği adres. 1938 yılının baharında Viyana'ya giren Nazi ordularının, Berggasse 19'un kapısına astıkları svastika, Freud'un hayatının son yılında Viyana'yı terk etmesine yol açacak sürecin başlangıcı oldu.

Adına kurulmuş vakfın idare ettiği, -Freud ikonlarının satıldığı mağazadan geçerek aurasına dahil olunduğu düşünülürse 'işlettiği'-, müze-evi dolaşırken belirgin olan envanter arıklığı; kuramıyla ve eserleriyle meydanda olup bunca tartışma başlatmış 'sinir hastalıkları ve asabiye' hocasının, 80 küsur yıllık hayatından geriye, kendi özeline ait pek az nesne bırakmış olma tavrı adına mektuplarını yaktığı, hatıra taşıyıcısı nesneleri yok ettiği bilgisini perçinlemiş oluyor.

Mükeyyifata dair

Londra'da 'pub' ne ise, Viyana'da 'Konditorei' en azından o: Hamur işinin şekerli olanı, pasta-kek türleri ile kahveyi buluşturan lezzet durakları. 19. asrın sonlarında bugün Çek toprakları arasında yer alan Drzkova'da doğmuş Bay Prousek'in 1925 yılında açtığı Aida, bugün 30'a yakın şubesi ile Viyana'nın en yaygın Konditorei markası ve pembe giyimli orta yaşlı hanımların hizmet ettiği yine pembe iç döşemesi ile çocuksu bir gülünçlük taşıyor. Yaklaşık 200 yıllık bir geçmişe sahip ve fakat bugün en lezzetlisi Hotel Sacher'in kafeteryasında sunuluyor iddiası tartışmaya açık olan Sachertorte'nin en ünlü çeşidi olduğu Viyana turtalarının yanına; her ikisi de espresso'nun sülbünden olan İtalyan cappucino ile Viyanalı melange'dan hangisinin daha iyi gideceği sorusu, kesinlikle melange'dan yana rey kullanmakla cevaplanabilir.

Oil on canvas

Resim sanatının 'best of' albümleri, d'Orsay, Louvre, Prado ve National Gallery koleksiyonlarını ön plana çıkarıp dursunlar, 'yerli' sanatçılardan dünyanın en büyük Schiele koleksiyonu ile Leopold, Klimt'in 'öpücük' öncesi ürünü 'Judith' ile Belvedere, ötesinde, Titian'ın 'Peri ve Çoban', Brueghel'in 'Babil Kulesi' gibi eserleri ile Kunsthistorisches Museum, Dürer'in 'yaban tavşanı' ve 100'den fazla Rembrandt'ı ile Albertina, Viyana'da sayısız başyapıta ev sahipliği yapan, sergileme tasarımı açısından da birinci sınıf mekânlar. 

Sezession

Cermenlerin Art Nouveau'su 'Jugendstil'in belki de en ikonik yapısıdır, Sezession binası. Klimt'in taslağı ve varaklı defne yapraklı kubbesi üzerine, J. M. Olbrich'in inşa ettiği, 'zamana kendi sanatı, sanata kendi özgürlüğü' serlevhalı yapıda 1905 yılına dek geçen 7 yılda 23 sergi gerçekleştirilmiş.

Viyana Sanatçılar Birliği 'Künstlerhaus'tan ayrılan Gustav Klimt ve on dokuz arkadaşı tarafından kurulan Sezession çevresinin tavrı, Birliğin aristokrat zevke dayalı muhafazakâr sanat anlayışına karşı çıkarak yeni ve modern estetik biçimler ortaya koyma üzerineydi.

1918, 35!

1918 ilginç bir yıl oldu. Sezession akımın maddî anlamda destekçilerinden çelik tüccarı Karl Wittgenstein'ın 'Tractatus sahibi' oğlu Ludwig'in, bir topçu birliğinde savaşırken, Trento'da esir düştüğü o yıl; Sezession'un 'ağır' sanatçıları Klimt, Schiele, Moser ve Wagner'in her biri kendi küçük kıyametini yaşadı. Ve hepsinin tebasına dahil bulunduğu sadece yarım asırlık Avusturya - Macaristan İmparatorluğu da 'tarih' oldu, o yıl…

Viyana'ya ilkin 35 yaşımda yolum düşüyor, ilginçtir kendisi Viyana ölümlü Cahit Sıtkı'ya göre yolun yarısında, birçok şey tamamlanırken bir şeyler hep eksik kalıyor, sonradan olma Viyanalı Mozart, yolu tamamlıyor 35 yaşında, ardında yarım kalan bir “ağıt”**…

* Federico Garcia Lorca'nın “Küçük Viyana Valsi” adlı şiirinin ilk dizesi

** Mozart'ın, ölümüyle yarım kalan son eserinin adı olan 'Requiem' sözcüğünün Türkçe karşılığı